Routines: hoe doen wij dat?

In ons vorige blog schreven we over het hoe, wat en waarom van routines. Maar hoe doen wij dat nu in onze lessen? Daar geven we hier heel wat voorbeelden van.

Mini-whiteboards uitdelen

Petra en ik werken beide veel met whiteboards. Daar hebben we al eens vaker over geschreven. Om hier niet heel veel tijd mee te verliezen (lees: een ruimte te laten voor gekkigheid en geklier) hebben we hier een routine (of procedure) voor.

Alle whiteboards zijn verdeeld over 4 mandjes. In die mandjes zitten ook stiften en doekjes. Deze mandjes deel ik als docent uit aan de leerlingen op de voorste rij. Ze pakken hieruit een bordje, stift en doekje voor zichzelf en de buurman en geven het mandje vervolgens door naar achter. Net zolang tot de leerlingen achteraan ook hun spullen hebben. Die zetten het mandje daar op de grond.

Na de activiteit laat je alle leerlingen het bordje schoonmaken (voordat de volgende klas met gekke tekeningen zit of mobiele nummers en adressen van insta-accounts). Daarna gaan de bordjes, stiften en doekjes in omgekeerde volgorde weer terug: de achterste leerlingen pakken het mandje, stoppen hun spullen erin en geven het weer door naar voren.

In no-time heb je alle (schone) bordjes terug, netjes in de mandjes en kun je door naar het volgende onderdeel.

Papieren uitdelen en inleveren

Uitdelen lukte me meestal nog wel enigszins gestructureerd. (Hoewel het natuurlijk een heerlijk moment voor leerlingen is om te kletsen). Maar nu ik met Covid-19 niet meer bij alle tafeltjes kan komen moet ik het leerlingen laten doen.

De voorste duo’s krijgen en stapeltje, nemen er twee bladen af en geven de rest door naar achter. Goed oefenen, dan lukt dit steeds sneller. Zeker als je een timer op het bord zet en ze een minuut de tijd geeft.

Maar dan het innemen van papieren. Er is altijd wel een stapel die halverwege blijft hangen waardoor je niet alles terug hebt. Zelf heb ik elk duo dat vooraan de rij zit verantwoordelijk gemaakt. Zij moeten erop toezien dat iedereen in hun rij het doorgeeft naar voren en inlevert.

Je kunt er ook voor kiezen dat iedereen de papieren door moet geven naar links. Als het goed is heeft de meest linker rij dan alle papieren. Zij moeten alles dan doorgeven naar voren. Et voilà! De leerling links voor heeft de hele stapel.

Captains aanstellen

Dit doet een beetje denken aan de basisschool. Bij mijn kinderen heette het ‘het hulpje van de juf’  maar ik heb ook wel de term ‘helpende handjes’ gehoord. Het komt erop neer dat er een paar leerlingen zijn die verantwoordelijk zijn voor een kleine taak.

Dit kun je natuurlijk ook prima in je eigen klas toepassen. Zeker nu in deze tijd jij het lokaal niet verder in mag dan je eigen bureau.
Petra noemt het geen helpende handjes (dûh) maar captains. En blijkbaar werkt dat woord prima bij pubers.

Deze captains kunnen verschillende taken hebben. Spullen uitdelen (op naam), tijd bijhouden, spullen uitzoeken, checken of alle materiaal weer ingeleverd is en bij Petra (bij tekenen) zijn ze verantwoordelijk voor de netheid van de tekenla van hun klas.

Zorg dat je de captains goed instrueert en het voordoet (zie ook bij Routines: oefenen, oefenen, oefenen). Enne, vergeet niet om ondertussen een andere taak of opdracht voor de rest van de klas te bedenken. Anders heb je alsnog choas.

Spullen vergeten

Wat zijn jouw routines als een leerlingen zijn of haar spullen is vergeten? Dit zijn de onze:

  • Wanneer ze iets vergeten zijn moeten ze dat zeggen aan het begin van de les. (Ook als er iets is met het huiswerk, maar dat kun je vervolgens weer anders aanpakken).
  • Als docent noteer ik dit in (in ons geval) Magister. Je kunt eventueel een lijst bijhouden en een sanctie bedenken na een paar keer vergeten.
  • Schrift vergeten? Leerlingen mogen een blaadje pakken uit de kast pakken. Ze weten waar het ligt en kunnen dat dus zelfstandig doen. Natuurlijk wel aan het begin van de les. (Ik heb geen vast lokaal, dus ik heb altijd een stapeltje bij me.)
  • Boek vergeten? Meekijken met je buurman of buurvrouw.
  • Pen vergeten? Lenen van je buurman of buurvrouw. Vervolgens aan het einde van de les netjes teruggeven (en niet stuk maken!).

Ik geef wiskunde en dus moeten leerlingen nog meer bij zich hebben dan alleen een schrift, boek en pen. Een geodriehoek en in sommige klassen een rekenmachine. Deze laatste heb ik niet op voorraad. Zijn ze die vergeten dan moeten ze samenwerken. Zijn ze die vergeten voor een toets, dan mogen ze in de school op zoek naar een rekenmachine maar de tijd die ze daarmee kwijt zijn, krijgen ze niet terug.
Geodriehoeken heb ik wel op voorraad. Hiervan noteer ik wel wie er geen heeft. Die moeten ze de volgende keer wel bij zich hebben. En de tip voor deze tijd van het jaar: vraag een geodriehoek (of twee of drie 😉) van Sinterklaas.

Huiswerk nakijken

Zelfs bij huiswerk nakijken kun je gebruik maken van routines. Er zijn zoveel manieren om dit te doen maar we geven hier een voorbeeld van ons beiden.

Petra: Zij bespreekt de opgaven met de klas. Iedereen heeft zijn schrift erbij. Petra vraagt een willekeurige leerling om een antwoord. Wanneer een andere leerling denkt dat het antwoord dat hij heeft beter is, gaat hij staan. En bij Petra krijgen ze dan uiteraard een punt als het goed is.

Sietske: De leerlingen kijken zelf na met het antwoordenboek of met de antwoorden op de beamer. Dit doen ze met een andere kleur pen, potlood of stift. Daarna noteren de leerlingen op hun planner hoeveel procent ze ongeveer goed hadden. Ze kunnen kiezen uit 0%, 25%, 50% of 100%. Uiteraard doe ik een snelle check welke opdracht nog extra uitleg nodig hebben.
Elke les kies ik met Wheel Decide drie leerlingen die hun planner en schift moeten laten zien. Regelmatig neem ik alle planners even in om te kijken hoe het gaat.

Nog meer voorbeelden nodig?

Zandloper: terwijl de zandloper afloopt moeten de leerlingen gaan zitten, stil worden en hun leesboek pakken. Er volgen 5 tot 10 stille minuten waarin ik materiaal klaar kan zetten, administratie kan doen en leerlingen welkom kan heten die online meedoen.

Opruimen: Petra legt dit altijd uit in drie stappen. Ze moeten stil blijven zitten tot ze alle 3 stappen hebben gehoord. Dan wachten te op haar signaal en mogen ze beginnen. Klaar met opruimen? Dan moeten ze gaan zitten en stil zijn. Als iedereen stil is, wordt de les pas afgesloten en kunnen ze gaan.
Bij mij mogen ze pas opruimen als ik het aangeef. En heel flauw: al eerder opgeruimd? Dan kun je alles weer uitpakken.

Einde van de les: de leerlingen moeten blijven zitten aan hun tafel tot de bel gaat. Dus niet met z’n allen voor de deur gaan staan wachten.

En wat voor routines heb jij?

Of wat voor routines wil je graag bedenken? Werk je met scharen, lijm, atlassen of geef je een practicum. Verzin iets zodat het geen chaos wordt. Afspraken over het geluidsniveau, naar het toilet gaan, jassen en tassen in het lokaal, de mobiele telefoon ……

En denk je nog steeds dat routines niet nodig zijn of dat het alleen nodig is bij kleuters of  gymlessen?